Yaddaş niyə zəifləyir? Günlük həyatdakı görünməyən səbəblər

Müasir dövrdə bir çox insan tez-tez unutqanlıqdan şikayətlənir: adlar yadımızdan çıxır, vacib görüşləri unuduruq, gündəlik planları qarışdırırıq. Əksər hallarda bunu yaşın artması və ya ciddi sağlamlıq problemi ilə əlaqələndiririk. Halbuki mütəxəssislər bildirir ki, yaddaş zəifləməsinin əsas səbəbləri çox zaman gündəlik həyatımızda fərqinə varmadan etdiyimiz vərdişlərlə bağlıdır. Yuxusuzluq, daimi stress, texnologiyadan həddən artıq istifadə və düzgün qidalanmamaq beynin məlumatları emal və yadda saxlama qabiliyyətini tədricən zəiflədir. Bu amillər uzun müddət davam etdikdə isə unutqanlıq xroniki hala çevrilə bilər.

Daimi stress və psixoloji yüklənmə

Psixoloq Aysel Məmmədova 32gun.az-a bildirir ki, uzunmüddətli stress beynin hipokampus adlanan, yaddaşa cavabdeh hissəsinə birbaşa təsir edir:
“Stress zamanı orqanizmdə kortizol hormonu artır. Bu hormon qısa müddətdə təhlükəyə reaksiya üçün lazımdır, lakin uzun müddət yüksək səviyyədə qalması yaddaşın zəifləməsinə, diqqətin dağılmasına səbəb olur.”

Onun sözlərinə görə, emosional gərginlik altında olan insanlar məlumatı yadda saxlamaqdan çox, onu “keçici” qəbul edir və beyin həmin informasiyanı uzunmüddətli yaddaşa ötürmür.

Yuxu çatışmazlığı – səssiz təhlükə

Nevroloq Elçin Qasımov qeyd edir ki, yuxu yaddaşın möhkəmlənməsi üçün əsas şərtlərdən biridir:
“İnsan yatarkən gün ərzində toplanan məlumatlar beyində çeşidlənir və yaddaşa yazılır. Az və keyfiyyətsiz yuxu bu prosesi pozur. Nəticədə insan oxuduğunu və ya eşitdiyini tez unudur.”

Mütəxəssis vurğulayır ki, xüsusilə gec saatlara qədər telefon və kompüter istifadəsi yuxu ritmini pozur və beynin istirahətinə mane olur.

Texnologiyadan həddən artıq asılılıq

Sosioloq Rəşad Əliyev hesab edir ki, texnologiya insan yaddaşını “tənbəlləşdirir”:
“Telefonlar nömrələri, tarixləri, ünvanları bizim yerimizə yadda saxlayır. Beyin isə istifadə olunmadıqca passivləşir. Bu da təbii yaddaş qabiliyyətinin zəifləməsinə gətirib çıxarır.”

Onun fikrincə, hər şeyi telefona həvalə edən insanlar gündəlik həyatda daha tez unutqanlıqla üzləşirlər.

Qidalanma və fiziki hərəkətsizlik

Dietoloq Lalə İsmayılova 32gun.az-a bildirir ki, beyin düzgün qidalanmadıqda səmərəli işləyə bilmir:
“Omega-3 yağ turşuları, B qrup vitaminləri və antioksidantlar yaddaş üçün vacibdir. Fast-food, şəkərli içkilər və balanssız qidalanma isə beyin hüceyrələrinin fəaliyyətini zəiflədir.”

Bundan əlavə, fiziki hərəkətsizlik qan dövranını zəiflədir və beyinə gedən oksigen miqdarını azaldır ki, bu da yaddaşa mənfi təsir göstərir.

Nəticə onu göstərir ki...

Mütəxəssislərin fikrincə, yaddaşın zəifləməsi çox vaxt qaçılmaz proses deyil. Gündəlik həyat tərzində edilən kiçik dəyişikliklər – stressin azaldılması, keyfiyyətli yuxu, texnologiyadan düzgün istifadə, balanslı qidalanma və fiziki aktivlik – yaddaş problemlərinin qarşısını almaqda mühüm rol oynayır. Unutqanlıq ciddi səviyyəyə çatmadıqca, onu vaxtında dəyişdirilən vərdişlərlə nəzarət altına almaq mümkündür.

Nilay