Valerian ekstraktı - Təbii sakitləşdirici, yoxsa yanlış vərdiş?

Bu gün insanların qarşılaşdığı əsas problemlərdən biri stress, həyəcan və yuxusuzluqdur. Gərgin iş qrafiki, sosial təzyiqlər və psixoloji yorğunluq bir çoxlarını sakitləşdirici vasitələrə yönəldir. Kimyəvi dərmanlara alternativ olaraq təbii mənşəli preparatlar arasında ən çox seçilənlərdən biri valerian ekstraktı hesab olunur.

32gun.az bununla bağlı araşdırma aparıb: 

Valerian nədir və necə təsir göstərir?  Kimlər və necə istifadə etməlidir?
Valerian (Valeriana officinalis) qədim dövrlərdən sinir sistemini sakitləşdirmək və yuxusuzluqla mübarizə aparmaq üçün istifadə olunan bitkidir. Onun tərkibində valeren turşusu, efir yağları və müxtəlif təbii birləşmələr mövcuddur. Bu maddələr beyindəki GABA adlı neyrotransmitterin aktivliyini artıraraq sakitləşdirici və rahatlaşdırıcı təsir yaradır.

Mütəxəssislər valerian ekstraktını əsasən 12 yaşdan yuxarı şəxslərə tövsiyə edirlər. Həyəcan və gərginlik anlarında qısa müddətli istifadə faydalı ola bilər. Davamlı stress və yuxusuzluq hallarında isə 2–3 həftəlik kurs şəklində qəbul daha effektlidir. Lakin uşaqlar, hamilə qadınlar və xroniki xəstəliyi olan şəxslər preparatı qəbul etməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşməlidirlər.

Yan təsirlər və ehtiyat tədbirləri
Təbii mənşəli olmasına baxmayaraq, valerianın həddindən artıq və ya uzunmüddətli istifadəsi bəzi mənfi təsirlərə səbəb ola bilər. İstifadə zamanı yuxululuq, süstlük, başgicəllənmə və mədə pozğunluqları müşahidə edilə bilər. Bundan əlavə, valerian alkoqol və digər sakitləşdirici dərmanların təsirini artırır. Bu səbəbdən avtomobil idarə edən və ya diqqət tələb edən işlərlə məşğul olan şəxslərə onun müntəzəm istifadəsi məsləhət görülmür.

Müsbət təsirləri və faydaları
Valerian ekstraktı əsasən sinir sisteminin gərginliyini azaldır, həyəcanı yüngülləşdirir və yuxuya getmə prosesini asanlaşdırır. Onun təsiri yumşaq və tədricən baş verir, yəni kimyəvi yuxu dərmanları kimi kəskin təsir göstərmir və asılılıq yaratma ehtimalı nisbətən azdır. Lakin bu, valerianı nəzarətsiz şəkildə qəbul etmək üçün əsas deyil.

Fitoterapiya və təbii müalicə üsulları üzrə mütəxəssis Dr. Elvan Səlimova 32gun.az-a açıqlamasında bildirib ki, valerian təbii mənşəli olsa da, onun istifadəsində diqqətli olmaq vacibdir. O vurğulayıb ki, valerian əsasən yüngül gərginlik və yuxusuzluq zamanı faydalıdır, amma bu preparatı psixoloji problemlərin əsas müalicəsi kimi görmək düzgün yanaşma deyil.

“Valerian ekstraktı insanı sakitləşdirir, amma bu, yalnız simptomların müvəqqəti azalması deməkdir. Əgər insanın stress və ya həyəcan səbəbi aradan qaldırılmırsa, bu təsir uzun çəkməyəcək. Bəzən insanlar bu bitkini rahatlıq hissi yaratdığı üçün gündəlik istifadə etməyə başlayırlar, halbuki bu, orqanizmin öz təbii tənzimləmə mexanizmini zəiflədə bilər,” – deyə mütəxəssis bildirib.

Dr. Səlimovanın sözlərinə görə, valerianı ən düzgün şəkildə həyat tərzi dəyişiklikləri ilə birləşdirmək lazımdır.

“Valerian yalnız bir dəstək vasitəsidir. Əsl müalicə – düzgün yuxu rejimi, balanslı qidalanma, fiziki aktivlik və stressin idarə edilməsi üsulları ilə mümkündür. Əgər valerian ekstraktı insanda uzunmüddətli rahatlıq yaratmırsa və o, gündəlik həyata təsir edən narahatlıqlar yaşayırsa, artıq psixoloq və ya nevroloqla məsləhətləşmək lazımdır,” – deyə o əlavə edib.

Mütəxəssis həmçinin qeyd edir ki, bazarda satılan bəzi valerian məhsulları keyfiyyət baxımından fərqlənir. Onun fikrincə, orijinal və sertifikatlı məhsulların seçilməsi, dozajın diqqətlə izlənməsi və fasilələrlə istifadəsi preparatın effektivliyini qoruyur və yan təsirləri azaldır.

Nəticələr bunu göstərir ki...
Valerian ekstraktı həyəcan, gərginlik və yuxusuzluq zamanı təbii dəstək vasitəsi kimi faydalı ola bilər. Lakin onu yalnız qısa müddət və düzgün dozada istifadə etmək vacibdir. Uzunmüddətli və nəzarətsiz istifadə orqanizmin öz tənzimləmə mexanizmini zəiflədə bilər. Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, valerian əsas müalicə vasitəsi deyil, yalnız yardımçı təbii preparat kimi qiymətləndirilməlidir.

Nilay Özsöz