Fransa Milli Elmi Tədqiqatlar Mərkəzinin (CNRS) alimləri müəyyən ediblər ki, sürünənlər, quşlar və məməlilər yuxu zamanı sağ qalma üçün optimallaşdırılmış eyni dərəcədə çox yavaş fizioloji ritm nümayiş etdirirlər.
32gun.az xəbər verir ki, Tədqiqatın nəticələri Nature Neuroscience (NatNeuro) jurnalında dərc olunub.
Söhbət yalnız beyni deyil, bütün orqanizmi əhatə edən qlobal ritmdən gedir. Yuxu zamanı heyvanlarda sinir sisteminin aktivliyi, ürəyin və damarların işi, tənəffüs və əzələ tonusu sinxron şəkildə dəyişir. Məməlilərdə bu ritm yaxşı tanınır və məhz yavaş dalğalı (dərin) yuxunun əsasını təşkil edir.
Bu mexanizmin mənşəyini araşdırmaq üçün tədqiqatçılar on onurğalı növünün yuxusunu öyrəniblər. Nümunələrə gekkonlar, saqqallı aqamalar və tısbağalar daxil olmaqla yeddi sürünən növü, bir quş — tutuquşu, həmçinin müqayisə üçün iki məməli növü daxil edilib.
Alimlər multimodal yanaşmadan istifadə edərək, tam yuxu dövrləri ərzində eyni vaxtda beynin elektrik aktivliyini, qan axınını, tənəffüsü və digər fizioloji göstəriciləri qeydə alıblar.
Analiz göstərib ki, sürünənlərdə və quşlarda yuxu zamanı daim yavaş və sabit bir ritm yaranır və bu, xüsusiyyətlərinə görə məməlilərdəki yavaş dalğalı yuxu ilə üst-üstə düşür. Bu ritm orqanizmin bütün ölçülən sistemlərində özünü göstərib və istirahət dövrü boyunca qorunub saxlanılıb.
Tədqiqatın təkamül nəticələri alimlər üçün gözlənilməz olub. Müasir məməlilərə aparan təkamül xətti ilə sürünənlər və quşlara aparan xətt 300 milyon ildən çox əvvəl ayrılıb. Buna baxmayaraq, yuxunun əsas ritmi bu müddət ərzində demək olar ki, dəyişməyib. Bu isə onun fundamental bioloji əhəmiyyətini göstərir.
Müəlliflərin fikrincə, bu qədər qədim mexanizm çətin ki, beynin fəaliyyətinin təsadüfi yan məhsulu olsun. Daha çox ehtimal edilir ki, o, sinir sisteminin bərpasında və yuxu ilə bağlı risklərin azaldılmasında həlledici rol oynayır.
Ayaz
.jpg)
.jpg)
