Vaşinqton Universitetinin fizikləri zaman kvasikristalı adlanan və maddənin yeni fazasını təmsil edən yeni növ zaman kristalı yaradıblar.
32gun.az bildirir ki, bu kəşf hərəkət və zaman haqqında mövcud təsəvvürləri dəyişdirir. Araşdırma Physical Review X (PRX) jurnalında dərc edilib.
Adi kristallar, məsələn, almaz və ya kvars atomların məkan daxilində müntəzəm düzülüşünə malikdir. Zaman kristalları isə yalnız məkan deyil, həm də zaman boyunca müəyyən naxışları təkrarlayır. Onlar sanki sabit tezliklə “tikir”, bu da onları üç məkan və bir zaman ölçüsündə kristallar halına gətirir.
Adi zaman kristalları ilk dəfə 2016-cı ildə Merilend Universitetində yaradılıb. Lakin Vaşinqton Universitetinin komandası daha da irəliləyərək tamamilə yeni faza olan zaman kvasikristalını meydana gətirib.
Adi zaman kristallarından fərqli olaraq, burada bütün hissəciklər eyni tezlikdə deyil, fərqli, lakin nizamlı tezliklərdə titrəyir — sanki vahid not yerinə akkord kimi hərəkət edir.
“Biz əminik ki, ilk dəfə gerçək zaman kvasikristalı yaratmışıq,” — deyə tədqiqatın aparıcı müəllifi Quanxuy Xe bildirib.
Tədqiqatçılar kvasikristalı bir neçə millimetr ölçüsündə kiçik almaz parçasında yaradıblar. Onlar almazı azot şüaları ilə bombardman edərək karbon atomlarını çıxarıb xırda boşluqlar yaradıblar. Bu boşluqlar elektronlarla dolaraq kvant səviyyəsində qarşılıqlı təsirə girib.
Kvasikristalların içərisində hər biri təxminən bir mikrometr (millimetrin mində biri) ölçüsündə bir milyondan çox boşluq mövcuddur. Kristalda titrəyişləri başlatmaq üçün komanda mikrodalğa impulslarından istifadə edərək zaman daxilində təşkil olunmuş ritm formalaşdırıb.
Zaman kristalları maqnit sahələri və digər kvant qüvvələrinə həssas olduğundan, onlar yüksək dəqiqlikli kvant sensorlarının yaradılmasında potensial əsas rol oynaya bilər.
“Zaman kvasikristalının yaradılması bu cür sistemlərin kvant texnologiyalarında istifadəsinə doğru vacib addımdır,” — deyə Çonq Zu qeyd edib.
Ayxan
.jpg)
.jpg)
